Column 29 januari 2013

De spagaat van de Oranjes


Koningin Beatrix acht de tijd gekomen dat haar zoon op het koninklijke schild wordt gehezen. Ze kiest daarvoor

een krachtig moment: na 33 jaren op de troon, nu 75 jaar oud en in het jaar dat de Nederlandse monarchie

tweehonderd jaar bestaat stapt zij achteruit, in de schaduw van Willem-Alexander. Geheel in stijl, een heldere

en rationele stijl die de ruggengraat van het imago van Beatrix vormt. Een vorstin die veel bewondering oogst,

een bekwame manager en geletterd en kunstzinnig Staatshoofd aan wie veel Nederlanders met een

gerust hart de scepter overlieten. Zonder overigens een moment de warmte te voelen die haar moeder,

koningin Juliana, wel uitstraalde. Een groot contrast, want Juliana was door haar spontane, eenvoudige en

open gedrag geliefd. Mensen konden zich gemakkelijk met de spruitjes schillende vorstin identificeren.

Zij gaf ‘Soestdijk’ een menselijk imago, waarmee ze op haar beurt in de voetsporen trad van de doortastende

en no-nonsense uitstraling van haar moeder, koningin Wilhelmina.

 

De Nederlandse bevolking heeft een haat-liefde verhouding met de Oranjes. Enerzijds zijn we trots op het feit

dat we een koningshuis hebben en internationaal wat dat aangaat meetellen, anderzijds vinden we dat het

allemaal wel wat veel kost voor een instituut dat alleen een symboolfunctie heeft. Daar komt bij dat de vier

koninginnen op rij (Emma, Wilhelmina, Juliana en Beatrix) hun ijver om goed te doen voor Nederland

nogal eens doorkruist zagen door weinig vertrouwen wekkend optreden van sommige Koninklijke heren. Daarbij

spande Juliana’s echtgenoot Bernhard de kroon, met zijn spilzieke levensstijl, zijn talrijke amoureuze escapades

(hoeveel buitenechtelijke kinderen lopen er nog van hem rond?) en de hoogst genante Lockheed-affaire

waarbij zijn gegraai de monarchie aan het wankelen bracht en de toenmalig premier Joop den Uyl alle zeilen

moest bijzetten om Juliana in het zadel te kunnen houden.

 

Bernhard liet het breed hangen, van het geld van de Nederlandse belastingbetaler wel te verstaan, en tartte

de publieke opinie met zijn brutale optreden en zijn standvastige Duitse performance. Hoe zwaar kreeg

Claus von Amsberg het, de verloofde en latere echtgenoot van Beatrix, toen hij als weer-een-Duitser tegen

de lawine van kritiek moest optornen. De aimabele prins wist het negatieve tij te keren, met de warmte die

zijn vrouw niet aan de dag kon leggen. Prins Claus deed Bernhard vergeten, en redde het imago van de Oranjes.

Een stokje dat van de doodzieke Claus werd overgenomen door zijn schoondochter, Maxima. Zij schoot als

een komeet omhoog op de barometer van de populariteit en herijkte met haar losse, moderne stijl het wat

stoffige imago van het koningshuis. Dat de discussie over de Republiek nimmer een serieus karakter kreeg

is waarschijnlijk ook te danken aan de professionele maar vriendelijke uitstraling van prinses Margriet

en Pieter van Vollenhoven. Wie kan daar kwaad op worden?


Maar de Oranjes lijken voor de spagaat geboren te zijn. Over drie maanden beleeft Nederland de inauguratie

van Koning Willem-Alexander, en wordt zijn gemalin tot… ja, tot wat eigenlijk gekroond?

Koningin? Prinses? Het is interessant om te onderzoeken hoe de Nederlanders over die kwestie denken,

een klusje voor Maurice de Hondt. Het  blijft pijnlijk voor Nederland dat de dochter van Zorreguieta, de Argentijnse

onderminister van Landbouw in het fascistische regiem van Videla, een democratisch smetje met zich mee draagt.

Het zal het imago van Nederland internationaal geen goed doen als Maxima het hoogste ambt wordt toebedeeld.

Het zou ook een deuk in het imago van de Oranjes binnen onze landsgrenzen opleveren. En het zou al helemaal

rampzalig zijn als ‘Den Haag’ zou besluiten Pa en Ma Zorreguieta uit te nodigen om de inhuldiging mee te komen vieren.


De rookbommen in de Amsterdamse Raadhuisstraat op de dag van het huwelijk van Beatrix en Claus staan me

nog goed bij. We leven in een andere tijd, natuurlijk, dus de protesten zullen wel meevallen. Toch worden nog altijd

duizenden Argentijnen vermist omdat hun lichamen nooit zijn gevonden na de verschrikkelijke slachtpartij die Videla

en zijn helpers onder linkse intellectuelen aanrichtten. Het zou de Nederlandse politiek sieren als men meer respect zou

tonen voor die duizenden doden, en voor hun nabestaanden, onder wie de Dwaze Moeders die jaar in jaar uit opheldering

over hun lot eisten. Er lopen deels nieuwe, scherpe aanklachten tegen Zorreguieta, en er komt vrijwel zeker een proces

met een goede kans dat de vader van Maxima wordt veroordeeld voor medeplichtigheid aan verdwijningen en moord.


De Oranjes lijken de problemen dus op te zoeken. De aankondiging van koningin Beatrix dat ze het tijd vindt

dat haar zoon met zijn koningschap aan de gang gaat komt verstandig en overtuigend over. Daar wordt

wat gewonnen. Maar die winst kan als sneeuw voor de zon wegsmelten als de Zorreguieta-valkuil niet

wordt vermeden. Het is interessant om te zien hoe de Nederlanders over drie maanden zullen reageren.

 

Deze week overleed, slechts 66 jaar oud, Fabiola, levend kunstwerk, strijder tegen racisme en tweedeling

en kritisch volger van Zorreguieta. Jaren geleden zamelden mijn zoons op Koninginnedag geld in voor

de Dwaze Moeders. Ze verkochten tweedehands boeken in het Vondelpark, en ook Fabiola voerde die dag actie.

Mijn boys overhandigden de gezamenlijke opbrengst later die dag aan Mies Bouhuys, auteur en voorzitter van het

Nederlandse steuncomité voor de Dwaze Moeders. Zij nam indertijd principieel stelling tegen het feit dat

de Nederlandse kroonprins uitgerekend een Zorreguieta-telg uitkoos, maar kreeg hiervoor in de Nederlandse

media nauwelijks aandacht. Die rukten massaal uit om de loftrompet te steken op het suikerhuwelijk

van onze Alex met zijn charmante Maxima. Het leed in Argentinië moest even wijken.


Het blijft tobben met het imago van de Oranjes. Hoe vaak de was ook wordt gedaan, de gewaden komen er

niet smetteloos oranje uit. Koning Alex zal omzichtig te werk moeten gaan. En hij krijgt het niet makkelijk,

want de degelijkheid van zijn moeder lijkt vooralsnog niet te evenaren.

 


Fulco van Aurich, imago caoch bij Fulcoaching